Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία

Πρόκειται για έναν μεγάλο και επιβλητικό ναό που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ολυμπιάδος και Προφήτη Ηλία στην Άνω Πόλη και χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 14 ου αι. Ανήκει στο λεγόμενο αγιορείτικο ή αθωνικό αρχιτεκτονικό τύπο που χρησιμοποιήθηκε για τα καθολικά των μοναστηριών, από τα βυζαντινά χρόνια ως σήμερα. Ξεχωρίζει για το πρωτότυπο αρχιτεκτονικό του σχέδιο που συνδυάζει πολλά και διαφορετικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Είναι ένας σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με μεγάλο περίτεχνο τρούλο στον κυρίως χώρο και στα βόρεια και νότια διαμορφώνονται υψηλές ημικυκλικές κόγχες.

Ο ναός αρχικά χτίστηκε προς τιμήν του Ιησού Χριστού και αποτελούσε το καθολικό ενός μοναστηριού της Θεσσαλονίκης την περίοδο της δυναστείας των Παλαιολόγων. Μετά τη μετατροπή του από τους Τούρκους σε τζαμί με την ονομασία "Σαραϊλί τζαμί", και την απελευθέρωση της πόλης το 1912, ο ναός ονομάστηκε προφήτης Ηλίας, προφανώς λόγω παραφθοράς του τούρκικου ονόματος.

Στην τοιχοδομία ακολουθεί τα πρότυπα του Αγίου Όρους χρησιμοποιώντας ζώνες λαξευτών λίθων που εναλλάσσονται με σειρές πλίνθων.Από το εσωτερικό του ναού έχουν διασωθεί λίγες τοιχογραφίες που αφορούν σκηνές από τη ζωή του Χριστού και μορφές αγίων. Όλες εντυπωσιάζουν με τις έντονες κινήσεις, τον ρεαλισμό στις σκηνές και τη συναισθηματική φόρτιση των μορφών. Από τις τοιχογραφίες που βρίσκονται στα παρεκκλήσια του ναού ξεχωρίζουν η σφαγή των νηπίων και η θεραπεία των κουφών και τυφλών.