Ιερός Ναός Αγίων Αποστόλων

Ο Ναός των Αγίων Αποστόλων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης και αντιπροσωπεύει αρχιτεκτονικά την Παλαιολόγεια περίοδο. Βρίσκεται κοντά στα δυτικά τείχη της Θεσσαλονίκης, στην αρχή της οδού Ολύμπου. Κτίστηκε την περίοδο 1310-1314 από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Νίφωνα τον Α', όπως υποδηλώνουν επιγραφές της εκκλησίας που φέρουν το όνομά του.

Αξίζει να σημειωθεί πως αρχικά λειτουργούσε ως μονή αφιερωμένη στην Παναγία. Στοιχεία που αποδεικνύουν την αρχική λειτουργία του ναού είναι, το τμήμα ενός πρόπυλου, το τμήμα της ανατολικής όψης κτίσματος νότια του ναού, καθώς και μία κτιστή υδατοδεξαμενή ("κινστέρνα") στη βορειοδυτική πλευρά του. Από τη χωρητικότητα της υδατοδεξαμενής (750 περίπου κυβικά μέτρα νερού) συνάγεται το συμπέρασμα πως διέμεναν πολλοί άνθρωποι σε αυτό, προφανώς κατά την περίοδο της ακμής του.

Ανήκει στους σταυροειδείς τρουλωτούς ναούς της λεγόμενης «Μακεδονικής Σχολής», καθώς ο υψηλός κεντρικός του τρούλος εδράζεται στο τετράγωνο που σχηματίζουν τέσσερις καμάρες σε σχήμα σταυρού. Επιπλέον, όπως και στην Αγία Αικατερίνη, στις τρεις πλευρές του ναού, εκτός του ιερού, δημιουργείται ένα χαμηλωμένο κλίτος, στις τέσσερις γωνίες του οποίου ανυψώνονται ισάριθμοι τρούλοι μικρότεροι σε ύψος από αυτόν του κέντρου. Ως μνημείο, εκτός από την ιδιαίτερη αισθητική μορφολογία που συνθέτουν οι όγκοι του και τα επιμέρους αρχιτεκτονικά του στοιχεία, διακρίνεται για την πολύ ενδιαφέρουσα και περίτεχνη τοιχοποιία του (πλινθοπερίκλειστος). Ιδιαίτερα στο ανατολικό τμήμα σχηματίζονται εξαιρετικής ομορφιάς διακοσμητικά σχήματα, όπως μαίανδροι και οδοντωτές ταινίες, που αποδεικνύουν οικοδομική τέχνη πολύ υψηλού επιπέδου.

Στα υψηλότερα σημεία του κυρίως ναού σώζονται αποσπασματικά αριστουργηματικά ψηφιδωτά του 14ου αιώνα, όπως ο Παντοκράτορας και οι προφήτες στον τρούλο, οι Ευαγγελιστές στα σφαιρικά τρίγωνα, το Δωδεκάορτο στις καμάρες και το δυτικό τοίχο και άγιοι μάρτυρες.

Ο ναός κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε τζαμί με το όνομα "Σοούκ-Σου τζαμί" και οι τοίχοι του επιχρίστηκαν με κονίαμα. Αναστηλωτικές εργασίες το 1941 έφεραν στο φως αξιόλογες τοιχογραφίες και ψηφιδωτά άριστης τέχνης της Παλαιολόγειας περιόδου (14ος αιώνας).