Τα Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης

Τα Βυζαντινά Τείχη της Θεσσαλονίκης αποτελούν σημαντικό οχυρωματικό έργο, τεράστιας ιστορικής κληρονομιάς και αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού της πόλης. Η αρχιτεκτονική τους είναι μοναδική. Τα τείχη έχουν περίπου 5 χιλιόμετρα περίμετρο και είναι χτισμένα με πέτρες και τούβλα, που πολλές φορές γίνονται και τόξα και το ύψος τους κυμαίνεται από 9 ως 10,50 μέτρα. Είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις διατήρησης τειχών σε τέτοιο βαθμό σε μια σύγχρονη πόλη. Παρόμοιας οχύρωσης είναι και τα βυζαντινά τείχη που σώζονται στην Κωνσταντινούπολη.

Η πρώτη οχύρωση της πόλης γίνεται από τον ιδρυτή της, τον Κάσσανδρο, βασιλιά της Μακεδονίας το 315 και απεδείχθησαν σωτήρια για την πόλη κατά τη διάρκεια εχθρικών επιδρομών. Ωστόσο, η σημαντικότερη προσθήκη στις οχυρώσεις έγιναν από τον αυτοκράτορα Μέγα Θεοδόσιο, ο οποίος έκανε τη Θεσσαλονίκη προσωρινή του έδρα λόγω της γεωγραφικής της θέσης.

Αξιοσημείωτη είναι η συμβολή της αυτοκράτειρας Άννας Παλαιολογίνας, η οποία κατασκεύασε δύο νέες πύλες στα ανατολικά τείχη προς την ακρόπολη. Σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της άμυνας της πόλης χτίστηκαν στη συνέχεια ο Λευκός Πύργος στη θάλασσα και ο πύργος του Τριγωνίου στην Άνω Πόλη κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας 1423-1430.

Τα Τείχη της Θεσσαλονίκης είχαν το σχήμα ενός τετράπλευρου με τις δύο πλευρές κάθετες προς τη θάλασσα, το ανατολικό και δυτικό τείχος, και δύο παράλληλες, το παραθαλάσσιο τείχος και το τείχος της ακρόπολης στο λόφο. Κατά μήκος των τειχών προς τα έξω υπήρχε το λεγόμενο "έξω τείχος ή προτείχισμα" και ανάμεσα σε αυτά υπήρχε μία τάφρος με θαλασσινό νερό και ξύλινες γέφυρες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από τις πολλές πύλες των τειχών, σώζεται μέχρι σήμερα μόνο μία, αυτή της Άννας Παλαιολογίνας στην Άνω Πόλη κοντά στον πύργο του Τριγωνίου. Μέχρι το 1869 η Θεσσαλονίκη περιβαλλόταν από τα βυζαντινά της τείχη. Αμέσως μετά ένα μεγάλο τμήμα των τειχών κατεδαφίστηκε από τους Τούρκους στην προσπάθειά τους να εξωραϊσουν την πόλη.